Παγκόσμια Ημέρα κατά της Παχυσαρκίας

Η παχυσαρκία έχει αναγνωρισθεί παγκοσμίως ως μία από τις πιο επικίνδυνες και σοβαρές ασθένειες του 21^ου αιώνα, η οποία έχει πλέον αποκτήσει διαστάσεις επιδημίας, καθώς ένας στους δύο Ευρωπαίους είναι υπέρβαρος, ενώ σχεδόν ένας στους τρεις είναι παχύσαρκος.

Η παχυσαρκία αποτελεί αναμφισβήτητα την πιο σημαντική διατροφική πάθηση στις ανεπτυγμένες χώρες και μπορεί να επηρεάσει τόσο την ποιότητα όσο και τη διάρκεια της ζωής των πασχόντων, καθώς είναι πλέον επιστημονικά αποδεδειγμένο ότι σχετίζεται στενά με μια σειρά από σοβαρά προβλήματα υγείας, που μπορούν να οδηγήσουν ακόμα και στο θάνατο.

Σύμφωνα με τον ΠΟΥ, παγκοσμίως περίπου 1,6 δισεκατομμύριο άνθρωποι άνω των 15 ετών είναι υπέρβαροι και τουλάχιστον 400 εκατομμύρια είναι παχύσαρκοι, ενώ ιδιαίτερα ανησυχητικό είναι το γεγονός ότι τουλάχιστον 20 εκατομμύρια παιδιά εκτιμάται  ότι είναι υπέρβαρα.

Η παχυσαρκία χαρακτηρίσθηκε το 1948 ως χρόνια νόσος από τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας, ο οποίος όρισε την 24^η Οκτωβρίου ως Παγκόσμια Ημέρα κατά της Παχυσαρκίας.

Δυστυχώς, η  νοσογόνος παχυσαρκία πλήττει  άμεσα και  τη χώρα μας, καθώς  22,5% του πληθυσμού (18,2% των γυναικών και 26% των ανδρών) είναι παχύσαρκοι και 35,2% (30% των γυναικών και περισσότερο από το 40% των ανδρών) είναι υπέρβαροι, ενώ επιπλέον η Ελλάδα θεωρείται από τις χώρες της Ευρώπης με τα υψηλότερα ποσοστά παιδικής παχυσαρκίας.

Σημαντικότερη ίσως αιτία του επιδημικού φαινομένου της παχυσαρκίας στον σύγχρονο δυτικό κόσμο είναι ο τρόπος ζωής μας, που χαρακτηρίζεται από έλλειψη φυσικής άσκησης και επιβαρυντικές αλλαγές στις διατροφικές συνήθειες οι οποίες εκφράζονται μέσω της αύξησης  της ολικής πρόσληψης θερμίδων αλλά κυρίως από την αύξηση της πρόσληψης κορεσμένου λίπους και την μειωμένη κατανάλωση φρούτων και λαχανικών. Το διατροφικό αυτό μοντέλο σχετίζεται πέραν της παχυσαρκίας και με πολύ σοβαρές ασθένειες.

Παχυσαρκία

Η επιστημονική έρευνα έχει αποδείξει ότι πολλά από τα σοβαρότερα νοσήματα στα οποία αποδίδεται το μεγαλύτερο νοσολογικό φορτίο, συνδέονται άμεσα με παράγοντες που σχετίζονται με τη σύγχρονη διατροφή. Η συσχέτιση αυτή έχει φέρει τη διατροφή και τις διατροφικές συνήθειες στο άμεσο ενδιαφέρον της Δημόσιας Υγείας και την έχει αναδείξει σε μια από τις πρώτες προτεραιότητες για την προστασία και προαγωγή της υγείας του πληθυσμού.

Η παχυσαρκία ορίζεται ως υπερβολική αύξηση του λιπώδους ιστού στο σώμα. Ο βαθμός παχυσαρκίας, σύμφωνα με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας, προσδιορίζεται με το Δείκτη Μάζας Σώματος (ΔΜΣ=Β/Υ²), που αποτελεί το πηλίκο που προκύπτει αν διαιρέσουμε το βάρος (σε κιλά) με το τετράγωνο του ύψους (σε μέτρα). Φυσιολογικά, ο ΔΜΣ  πρέπει να είναι μεταξύ 18,5 και 24,9. Όταν ο ΔΜΣ είναι μεταξύ  25 και 29,9 kg/m² τότε το άτομο θεωρείται υπέρβαρο, ενώ όταν ο ΔΜΣ είναι ≥30 kg/m² θεωρείται παχύσαρκο. Τιμές ΔΜΣ άνω του 35 υποδηλώνουν πρόβλημα σοβαρής πλέον παχυσαρκίας, η οποία  προδιαθέτει σε επικίνδυνες επιπλοκές και αποκαλείται νοσογόνος παχυσαρκία.

Η παχυσαρκία είναι η συχνότερη διατροφική διαταραχή στις αναπτυγμένες κοινωνίες. Η κύρια αιτία της παχυσαρκίας είναι η λήψη τροφής σε ποσότητα μεγαλύτερη από όσο επιβάλλουν οι φυσιολογικές ανάγκες και η φυσική δραστηριότητα του ατόμου.

 Η παχυσαρκία συνδέεται με την εμφάνιση σειράς σοβαρών παθολογικών καταστάσεων, όπως:

• Σακχαρώδης διαβήτης

• Υπέρταση

• Υπερχοληστερολαιμία

• Στεφανιαία νόσος

• Αγγειακές παθήσεις του εγκεφάλου

• Καρκίνος του παχέος εντέρου και του μαστού

• Παθήσεις της χοληδόχου κύστης και του ήπατος (λιπώδες ήπαρ)

• Αναπνευστικές διαταραχές

• Ουρική αρθρίτιδα και οστεοπόρωση

• Περιορισμός της δραστηριότητας

• Κοινωνικά και ψυχολογικά προβλήματα

Το προσδόκιμο επιβίωσης, ενώ δεν επηρεάζεται ουσιαστικά στα υπέρβαρα άτομα, είναι αισθητά χαμηλότερο στα άτομα με παχυσαρκία. Ο Π.Ο.Υ. υπολογίζει ότι η παχυσαρκία ευθύνεται για το 7,8% των χαμένων ετών ζωής λόγω πρόωρου θανάτου ή αναπηρίας στην Ευρώπη (WHO 2002; Branca et al. 2007).

Η παχυσαρκία, όπως προείπαμε, αποτελεί παράγοντα κινδύνου για σοβαρές νόσους

Στεφανιαία νόσος

Η παχυσαρκία αποτελεί ανεξάρτητο παράγοντα κινδύνου για τη στεφανιαία νόσο, του οποίου η σημασία αυξάνει όταν συνυπάρχει με άλλους παράγοντες.

Η στεφανιαία νόσος αποτελεί μια από τις κύριες αιτίες θανάτου στις σύγχρονες κοινωνίες. Οι κύριοι παράγοντες κινδύνου για τη στεφανιαία νόσο είναι η υπερχοληστερολαιμία, η υπέρταση, το κάπνισμα, ο σακχαρώδης διαβήτης, η παχυσαρκία που είναι και το θέμα που μας απασχολεί με την Παγκόσμια Ημέρα και η έλλειψη σωματικής άσκησης.

Με εξαίρεση το κάπνισμα, παρατηρείτε ότι όλοι οι άλλοι παράγοντες συνδέονται με τη διατροφή. Ο καθοριστικός ρόλος της υπερχοληστερολαιμίας στην ανάπτυξη στεφανιαίας νόσου συνδέει τη νόσο με τη μεγάλη κατανάλωση κεκορεσμένων λιπαρών οξέων και τη χαμηλή πρόσληψη μονο- και πολυακόρεστων. Η μεγάλη κατανάλωση κακών λιπαρών οξέων είναι και μια από τις κύριες αιτίες που ένα άτομο οδηγείται στο να γίνει παχύσαρκο.

Αρτηριακή υπέρταση

Βασικός παράγοντας που συνδέεται με την εμφάνιση αρτηριακής υπέρτασης είναι η παχυσαρκία (άλλοι παράγοντες είναι η υψηλή κατανάλωση άλατος, γενετικοί παράγοντες, ψυχοκοινωνικοί παράγοντες, κα).

Η υπέρταση είναι ένα από τα σημαντικότερα προβλήματα Δημόσιας Υγείας στις περισσότερες χώρες του κόσμου και ιδιαίτερα στις περισσότερο αναπτυγμένες. Η υπέρταση διαδραματίζει πρωτεύοντα ρόλο στην εκδήλωση στεφανιαίας νόσου, εγκεφαλικών επεισοδίων, καρδιακής ανεπάρκειας και άλλων αγγειακών παθήσεων, η θνησιμότητα από τις οποίες ξεπερνά το 50% του συνόλου των θανάτων (Reddy & Katan 2004). Σύμφωνα με τον Π.Ο.Υ. η υπέρταση ευθύνεται για 12,8% του συνόλου των χαμένων ετών ζωής λόγω πρόωρου θανάτου ή αναπηρίας στην Ευρώπη (WHO 2002). Σήµερα το 30% των ενηλίκων πάσχει από αρτηριακή υπέρταση, η παρουσία της οποίας αυξάνει σηµαντικά τον κίνδυνο καρδιαγγειακών επιπλοκών. Τα επίπεδα της αρτηριακής πίεσης αυξάνονται µε την πάροδο της ηλικίας και αυτό, σε συνδυασµό µε την αύξηση του µέσου όρου ζωής, οδηγεί ένα µεγάλο ποσοστό ατόµων τρίτης ηλικίας στην αρτηριακή υπέρταση (Ελληνική Αντιυπερτασική Εταιρία 2007).

Αγγειακά εγκεφαλικά επεισόδια

Η μεγάλη θερμιδική πρόσληψη που οδηγεί σε παχυσαρκία, αποτελεί παράγοντα που συνδέεται με τις εγκεφαλικές αγγειακές παθήσεις: Ο σημαντικότερος παράγοντας κινδύνου είναι η υπέρταση. Η ισχυρή αιτιολογική συσχέτιση των αγγειακών παθήσεων του εγκεφάλου με την υπέρταση οδηγεί στη δευτερογενή τους συσχέτιση με αρκετούς διατροφικούς παράγοντες.

Οι αγγειακές παθήσεις του εγκεφάλου αποτελούν τη συχνότερη αιτία θανάτου στις αναπτυγμένες χώρες.

Σακχαρώδης διαβήτης

Η πρώτη παράμετρος που έχει στενή αιτιολογική σχέση με το διαβήτη είναι η παχυσαρκία, καθιστώντας τα υπέρβαρα άτομα την ομάδα με την υψηλότερη συγκέντρωση κινδύνου για την εμφάνιση του διαβήτη τύπου 2 (WHO 1998).

Υπάρχουν ενδείξεις ότι η αυξημένη κατανάλωση ζάχαρης ή υδατανθράκων αυξάνει την πιθανότητα εμφάνισης της νόσου και ότι οι φυτικές ίνες μπορούν να έχουν προληπτικό ρόλο έναντι αυτής.

Ο σακχαρώδης διαβήτης αυξάνει τον κίνδυνο προσβολής από αγγειακές παθήσεις της καρδιάς, του εγκεφάλου, των νεφρών, των περιφερικών αγγείων, του οφθαλμού κ.λπ. Αποτελεί έναν από τους σημαντικότερους παράγοντες εμφάνισης των καρδιαγγειακών παθήσεων και παρουσιάζει διεθνώς τάσεις ταχείας αύξησης. Ο μη ινσουλινοεξαρτώμενος τύπος του διαβήτη (τύπος 2), του οποίου η αιτιολογία συνδέεται κατά κύριο λόγο με διατροφικές παραμέτρους, αντιπροσωπεύει το 90% των κρουσμάτων της νόσου. 

Καρκίνος και παχυσαρκία

Οι παχύσαρκοι και οι υπέρβαροι κινδυνεύουν από τον καρκίνο περισσότερο από αυτούς που διατηρούν ένα κανονικό βάρος σώματος.

Η παχυσαρκία φαίνεται πως αυξάνει το κίνδυνο εμφάνισης καρκίνου του μαστού (μετά την εμμηνόπαυση), του παχέος εντέρου, του προστάτη, του ενδομητρίου, του τραχήλου της μήτρας, των ωοθηκών, του νεφρού και της χοληδόχου κύστεως. Επιπλέον, κάποιες μελέτες αναφέρουν αυξημένο κίνδυνο εμφάνισης καρκίνου στο ήπαρ, στο πάγκρεας, στο ορθό και στον οισοφάγο.

Ο μηχανισμός δεν είναι ξεκάθαρος και ούτε απαραίτητα ενιαίος για όλες τις μορφές καρκίνων. Σε κάποιες περιπτώσεις μπορεί να αφορά περιβαλλοντικούς παράγοντες κοινούς για την εμφάνιση παχυσαρκίας και ορισμένων κακοηθειών ενώ σε άλλες δυνατόν να εμπλέκονται και κοινοί γονιδιακοί παράγοντες.

Σύμφωνα με στοιχεία από τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας, ο συνδυασμός του υπερβολικού πάχους σώματος και της απουσίας φυσικής εξάσκησης αποτελούν ένα θανατηφόρο συνδυασμό.

Ευρωπαϊκές πολιτικές για την υγιεινή διατροφή και την παχυσαρκία

Ακολουθώντας τις συστάσεις του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας και της Ευρωπαϊκής Ένωσης, κατά τα τελευταία χρόνια πολλές ευρωπαϊκές χώρες έχουν αναλάβει πρωτοβουλίες για την προώθηση της υγιεινής διατροφής, της σωματικής άσκησης και την καταπολέμηση της παχυσαρκίας. Η διασφάλιση της δυνατότητας υγιεινών επιλογών από τον πληθυσμό, με την κατάλληλη ενημέρωση αλλά και με τη διασφάλιση της δυνατότητας προσφυγής σε υγιεινές επιλογές, αποτελεί έναν τομέα προτεραιότητας στον οποίο αποδίδεται ιδιαίτερη σημασία, ιδίως σε σχέση με τον παιδικό πληθυσμό.

Η Ελληνική πραγματικότητα: οι ευκαιρίες

• Η παραδοσιακή μεσογειακή δίαιτα.

• Η υψηλή κατανάλωση φρούτων και λαχανικών.

• Η κατανάλωση ελαιόλαδου στο σύνολο των λιπιδίων.

• Η μεγάλη εγχώρια παραγωγή φυτικών τροφίμων.

• Η αυξανόμενη ευαισθητοποίηση του πληθυσμού σε θέματα διατροφής και παχυσαρκίας. 

Η Ελληνική πραγματικότητα: οι κίνδυνοι

• Η υψηλή μέση θερμιδική πρόσληψη.

• Το υψηλό ποσοστό παχυσαρκίας στα παιδιά και στο σύνολο του πληθυσμού.

• Το χαμηλό ποσοστό σωματικής άσκησης.

• Η ταχεία αύξηση της κατανάλωσης ζωικών λιπών και γενικότερα ζωικών τροφίμων.

• Η απώλεια επωφελών χαρακτηριστικών της παραδοσιακής δίαιτας.

•Υιοθέτηση διατροφικών προτύπων και μοντέλων διασκέδασης συνδεδεμένων με υψηλή κατανάλωση θερμίδων και λιπών.

 Πηγή: ΥπουργείοΥγείας

Συνέχεια

Καθρέφτη καθρεφτάκι μου ποια είναι η πιο αδύνατη;

Κάθε Δευτέρα βράδυ η Βίκυ Καγιά μαζί με άλλους «ειδικούς» της βιομηχανίας μόδας αναζητούν το NEXT TOP MODEL. Φυσικά, η προσωπικότητα, η μόρφωση και οι αξίες δεν αποτελούν κριτήρια επιλογής. Ένα αδύνατο σώμα, ένα όμορφο πρόσωπο και μια ωραία πόζα στο φακό αρκούν για να βάλουν το τυχερό κορίτσι σ’ ένα χώρο με φώτα, χρήματα και ό,τι άλλο προκύψει… 

Πριν μερικά χρόνια, όταν δυο μοντέλα έφτασαν στο θάνατο από νευρική ανορεξία, οι διεθνείς οίκοι μόδας θορυβήθηκαν και κατέκριναν το γεγονός δηλώνοντας ότι δεν θα ξαναδούλευαν με κορίτσια “size zero”. Στην πραγματικότητα, όμως, τίποτε δεν άλλαξε από τότε. Αντιθέτως, τα περιοδικά γεμίζουν τα εξώφυλλά τους με γυναίκες όλο και μικρότερων αναλογιών ενώ παράλληλα αφιερώνουν περισσότερες σελίδες σε δίαιτες “express”, θαυματουργικά προϊόντα αδυνατίσματος και ασκήσεις γυμναστικής που λιώνουν κάθε ίχνος λίπους. 

Ίσως οι ενήλικες -αν και πολύ αμφιβάλω- έχουν την ικανότητα να φιλτράρουν αυτές τις πληροφορίες. Τι γίνεται, όμως, όταν ένα νέο κορίτσι, μια έφηβη που κυριολεκτικά βομβαρδίζεται από την εικόνα του αδύνατου σώματος, κοιτάζει τον εαυτό της στον καθρέφτη και δεν αντικρίζει την «τελειότητα» που αναμένει από αυτήν η κοινωνία; Πως θα αντιμετωπίσει της δικές της ατέλειες όταν στον κόσμο που ζει η εξωτερική εμφάνιση αποτελεί το μέγιστο αγαθό;

Τα αποτελέσματα έρευνας σε έλληνες εφήβους 13-18 ετών είναι κατατοπιστικά. Αν και υπέρβαροι ή παχύσαρκοι ήταν το 17%, το διπλάσιο ποσοστό (34%) θεωρούσαν ότι έχουν πρόβλημα αυξημένου βάρους, γεγονός που αποδεικνύει ότι πολλοί έφηβοι και κυρίως τα κορίτσια έχουν διαστρεβλωμένη εικόνα σώματος. Σύμφωνα με την ίδια μελέτη, 1 στα 5 παιδιά φυσιολογικού βάρους δεν ήταν ικανοποιημένο από το βάρος του. Ανησυχητικό είναι ότι μεταξύ των εφήβων που ακολουθούσαν κάποια δίαιτα αδυνατίσματος το 25% δήλωσε ότι κάνει δίαιτα χωρίς τη συμβουλή διαιτολόγου ή γιατρού.

Η εμπλοκή σε δίαιτες, και μάλιστα από μικρή ηλικία, είναι ένας από τους προδιαθεσικούς παράγοντες για ανάπτυξη διαταραχών λήψης τροφής, οι οποίες εμφανίζονται κυρίως σε έφηβες. Αν και πολλοί θεωρούν ότι οι διαταραχές αυτές αφορούν κατά βάση τη διατροφή στην πραγματικότητα αποτελούν ψυχοπαθολογικές καταστάσεις όπου η ασιτία ή τα υπερφαγικά επεισόδια δεν είναι παρά τα συμπτώματα τους. 

Άτομα με ψυχογενή ανορεξία χαρακτηρίζονται από έντονο φόβο ότι θα αυξηθεί το βάρος τους με αποτέλεσμα να τρώνε ελάχιστα φτάνοντας σε πολύ επικίνδυνα επίπεδα απίσχνασης. Οι ανορεκτικές κοπέλες μετράνε κάθε θερμίδα που θα καταναλώσουν, αφιερώνουν πολλές ώρες σε εξαντλητική γυμναστική και θεωρούν ότι είναι πολύ παχιές ενώ στην πραγματικότητα είναι αποστεωμένες. Το πολύ χαμηλό βάρος σε συνδυασμό με την συνεχή κατάσταση υποθρεψίας έχουν διάφορα συμπτώματα όπως αδυναμία, ξηρό και αποχρωματισμένο δέρμα, θαμπά μαλλιά, έντονη ευαισθησία στο κρύο και τη ζέστη αλλά και πιο σοβαρά όπως αμηνόρροια, οστεοπόρωση, οίδημα, αρρυθμίες μέχρι και θάνατο. 

Αν και η ψυχογενής ανορεξία θεωρείται πιο επικίνδυνη για την υγεία, η ψυχογενής βουλιμία είναι εξίσου σοβαρή και μάλιστα πιο συχνή. Ενώ η πρώτη γίνεται γρήγορα εμφανής εξαιτίας της σοβαρής απώλειας βάρους, η βουλιμία μπορεί να μείνει κρυφή για χρόνια καθώς τα περισσότερα βουλιμικά κορίτσια έχουν φυσιολογικό βάρος. Η νόσος αυτή χαρακτηρίζεται από υπερφαγικά επεισόδια όπου το άτομο τρώει ακατάσχετα χωρίς έλεγχο και μετά θέλοντας να «διορθώσει» αυτό που έκανε μένει νηστικό για ώρες ή μέρες ή χρησιμοποιεί άλλα μέσα όπως αυτοπροκαλούμενους εμέτους, διουρητικά, καθαρτικά ή άλλα φάρμακα. Χαρακτηριστικό σημάδι των βουλιμικών είναι η σκλήρυνση του δέρματος στα δάκτυλα των χεριών εξαιτίας της πρόκλησης εμέτων αλλά και η χαλασμένη αδαμαντίνη των δοντιών. Όταν γίνεται χρήση διουρητικών ή καθαρτικών οι συνέπειες είναι ακόμη πιο επικίνδυνες καθώς μπορεί να επηρεαστεί η λειτουργία της καρδιάς και των νεφρών. 

Πέρα, όμως, από τις σωματικές επιπτώσεις των διατροφικών διαταραχών, υπάρχουν και οι ψυχολογικές εκδηλώσεις. Καταρχήν, οι ανορεκτικοί και οι βουλιμικοί γίνονται αντικοινωνικοί και απομονώνονται καθώς οι μεν δεν θέλουν να ακούν τις ανησυχίες των γνωστών τους, οι δε γιατί γίνονται μυστικοπαθείς προσπαθώντας να κρύψουν τα επεισόδια αδηφαγίας και τους εμέτους που προκαλούν στον εαυτό τους μετά το φαγητό. Η συνεχής κατάσταση υποσιτισμού τους κάνει ευερέθιστους και πολύ συχνά εμφανίζουν σημάδια κατάθλιψης.

Η διατήρηση ενός φυσιολογικού βάρους έχει σκοπό τη βελτίωση της υγείας και της ποιότητας ζωής, όταν, όμως, γίνεται με μη ορθόδοξους τρόπους καταντάει επικίνδυνη. Το τέλειο σώμα που προβάλλεται από τα ΜΜΕ δεν υπάρχει στην πραγματικότητα. Κάθε άνθρωπος έχει τις δικές του αναλογίες, τις δικές του «ατέλειες» που τον κάνουν μοναδικό.

(Δημοσιευμένο στο περιοδικό ΒΗΜΑΤΑ, τεύχος 8, 2010) 

Συνέχεια